ETEÇOM 2 Programı Nedir?

ETEÇOM 2 Programı: Çocuk Gelişiminde Etkileşim Temelli Bir Yaklaşım

Erken çocukluk dönemi, bir çocuğun gelişiminin en hızlı ve en kritik olduğu evredir. Bu dönemde sağlanan nitelikli destek, çocuğun gelecekteki bilişsel, sosyal, duygusal ve iletişim becerilerinin temelini atar. Gelişimsel zorluklar veya risk altındaki çocuklar için ise bu destek, bir müdahale programı çerçevesinde sunulduğunda çok daha anlamlı ve etkili olmaktadır. İşte bu noktada, bilimsel temellere dayanan ve aile-çocuk etkileşimini merkeze alan ETEÇOM 2 (Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı) öne çıkmaktadır.

Bu yazıda, bir dil ve konuşma terapisti gözünden ETEÇOM 2 programının ne olduğunu, bilimsel dayanaklarını, kimlere uygulandığını ve hem aileler hem de profesyoneller için ne gibi faydalar sunduğunu detaylı bir şekilde ele alacağız.

ETEÇOM 2 Nedir ve Bilimsel Dayanakları Nelerdir?

ETEÇOM 2, orijinal adı “Responsive Teaching (RT)” olan ve Prof. Dr. Gerald Mahoney ile Prof. Dr. James MacDonald tarafından geliştirilen bir erken müdahale programının güncellenmiş ikinci versiyonudur. Programın Türkiye uyarlaması ve yaygınlaştırılması ise Prof. Dr. İbrahim Halil Diken’in öncülüğünde gerçekleşmiştir.

Programın temel felsefesi, ilişki temelli (relationship-based) ve gelişimsel-transaksiyonel modellere dayanır. Bu yaklaşıma göre, bir çocuğun gelişimi, en yakınındaki kişilerle (özellikle ebeveynleri) kurduğu karşılıklı etkileşimin kalitesinden doğrudan etkilenir. ETEÇOM 2, bu temel ilke doğrultusunda, çocuğun davranışlarını değiştirmeye odaklanmak yerine, birincil bakıcının (anne, baba veya uzman) çocukla olan etkileşimini daha “yanıtlayıcı” ve “destekleyici” hale getirmeyi hedefler. Ebeveynin etkileşimsel davranışları zenginleştikçe, çocuğun gelişimsel ilerlemesinin de doğal bir şekilde hızlanacağı varsayılır (Mahoney & MacDonald, 2007).

Yapılan bilimsel çalışmalar, ETEÇOM programının etkinliğini güçlü bir şekilde desteklemektedir. Özellikle otizm spektrum bozukluğu (OSB), Down sendromu, dil ve konuşma gecikmeleri gibi farklı gelişimsel zorlukları olan çocuklar ve aileleri üzerinde olumlu etkileri olduğunu gösteren çok sayıda araştırma bulunmaktadır. Örneğin, Gürel Selimoğlu ve Özdemir (2018) tarafından yapılan bir çalışmada, ETEÇOM programının OSB’li çocukların sosyal etkileşim becerilerini (etkileşimi başlatma, yanıtlama ve sürdürme) anlamlı düzeyde artırdığı bulgulanmıştır. Benzer şekilde, yakın tarihli bir başka randomize kontrollü çalışma, programın babalar aracılığıyla uygulandığında dahi çocukların etkileşimsel ve sosyal becerilerinde anlamlı gelişmeler sağladığını ortaya koymuştur (Kaymak, Diken, & Mahoney, 2025).

Kimler ETEÇOM 2 Programından Faydalanabilir?

ETEÇOM 2, oldukça geniş bir yelpazedeki gelişimsel ihtiyaçlara yanıt verebilecek şekilde tasarlanmıştır. Program, tipik olarak 0-6 yaş aralığındaki ve aşağıda belirtilen durumlara sahip çocuklar ve onların aileleri için uygundur:

• Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB)
• Gelişimsel Gecikmeler
• Gecikmiş Dil ve Konuşma
• Down Sendromu ve diğer genetik sendromlar
• Serebral Palsi
• Zihinsel Yetersizlik
• Prematüre veya düşük doğum ağırlığı gibi nedenlerle gelişimsel risk altında olan bebekler

ETEÇOM 2, sadece tanı almış çocuklara yönelik bir program değildir. Çocuğunun gelişimiyle ilgili endişeleri olan, onunla daha kaliteli ve destekleyici bir etkileşim kurmak isteyen tüm ebeveynler, programın stratejilerinden faydalanabilir.

ETEÇOM 2 Programı Neleri Kapsar?

ETEÇOM 2, oldukça sistematik ve yapılandırılmış bir müdahale programıdır. Programın temel amacı, birincil bakıcılara (ebeveyn veya uzman) 63 etkileşim stratejisi öğreterek, çocuklarda 15 temel davranışın gelişimini desteklemektir. Bu 15 temel davranış, üç ana gelişim alanı altında toplanır:

Bilişsel Gelişim

Bu alandaki temel davranışlar, çocuğun dünyayı anlama, problem çözme, keşfetme ve öğrenme becerilerini içerir. Sosyal oyun bu alandaki kilit davranışlardan biridir. Çocuğun bir yetişkinle karşılıklı ve keyifli bir oyun sürecine dahil olması, onun bilişsel esnekliğini ve öğrenme motivasyonunu artırır.

İletişim Gelişimi

Çocuğun kendini ifade etme, başkalarını anlama, etkileşim başlatma ve sürdürme gibi becerilerini kapsar. Programda hedeflenen temel davranışlar arasında ortak dikkat, etkileşime yanıt verme ve iletişimsel niyet gösterme gibi kritik öneme sahip beceriler yer alır.

Sosyal-Duygusal Gelişim

Bu alan, çocuğun başkalarıyla ilişki kurma, kendi duygularını anlama ve düzenleme, güven duyma ve iş birliği yapma gibi yeteneklerini içerir. ETEÇOM 2, ebeveynin çocuğun sinyallerine duyarlı ve şefkatli yanıtlar vermesini teşvik ederek, çocukta güvenli bir bağlanma ve pozitif bir benlik algısı gelişimini destekler.

Program, sertifikalı bir ETEÇOM 2 uygulayıcısı tarafından yürütülür. Uygulayıcı, genellikle haftada bir veya iki kez, 1-1.5 saatlik oturumlarla aileyle bir araya gelir. Bu oturumlarda teorik bilgi, video örnekleri, model olma ve ebeveynin çocukla etkileşimine yönelik yapıcı geribildirimler gibi yöntemler kullanılır. Aileye her hafta belirli stratejiler üzerinde çalışmaları için “ev ödevleri” verilir ve süreç yaklaşık altı ay boyunca devam eder.

ETEÇOM 2, bir “eğitim seti” veya “oyun tekniği” değildir. Programın felsefesinin ve stratejilerinin doğru bir şekilde anlaşılıp uygulanabilmesi için mutlaka bu alanda yetkin, sertifikalı bir uzmandan destek alınması kritik öneme sahiptir.

ETEÇOM 2 gibi ilişki temelli yaklaşımlar, çocuğun gelişimini desteklemede ailenin rolünü vurgular. ETEÇOM 2 Programı hakkında daha detaylı bilgi almak ve uygulayıcılarına ulaşmak için resmi web sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Benzer bir felsefeye sahip olan ve özellikle otizm spektrum bozukluğu olan çocukların aileleri için değerli bir başka yaklaşım olan DIR Floortime Yaklaşımı Nedir? hakkındaki yazımı da okuyarak farklı müdahale modelleri hakkında bilgi edinebilirsiniz.

Kaynakça

1. Gürel Selimoğlu, Ö., & Özdemir, S. (2018). Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı’nın (ETEÇOM) Otizm Spektrum Bozukluğu sergileyen çocukların sosyal etkileşim becerileri üzerindeki etkililiği. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2(3), 514-555. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.196720182399
2. Kaymak, A., Diken, İ. H., & Mahoney, G. (2025). The effectiveness of the Turkish version of the responsive teaching program applied as an online group intervention on autistic children and their fathers: A randomized control study. Behavioral Sciences, 15(3), 309. https://doi.org/10.3390/bs15030309
3. Mahoney, G., & MacDonald, J. (2007). Autism and developmental delays in young children: The responsive teaching curriculum for parents and professionals. Pro-Ed.
4. Toper-Korkmaz, Ö. (2015). Eve dayalı olarak gerçekleştirilen etkileşim temelli erken çocuklukta müdahale programının (ETEÇOM) otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklar ve anneleri üzerindeki etkililiği. (Yayımlanmamış doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.